Energetyki są dziś wszechobecne — przy kasach, w lodówkach, i w plecakach nastolatków. Kolorowe puszki obiecują „energię”, „power” i „koncentrację do nauki”. Dla dorosłych to raczej szybki zastrzyk kofeiny, dla rodziców to często powód do niepokoju. Czy nastolatki mogą pić energetyki? Odpowiedź wymaga rozróżnienia prawo vs. zdrowie vs. rzeczywistość.

Energetyki a prawo w Polsce — kto i od kiedy może je kupić?

Od 1 stycznia 2024 r. w Polsce zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące sprzedaży napojów energetyzujących osobom nieletnim. Zgodnie z ustawą, sprzedaż napojów uważanych za energetyki jest zabroniona osobom poniżej 18. roku życia. Dotyczy to napojów zawierających kofeinę w ilości powyżej 150 mg na litr i taurynę (czyli klasycznych energetyków), z wyjątkiem substancji, które występują naturalnie w surowcach. 

Oznacza to, że sprzedawca ma prawo (i powinien) wymagać okazania dowodu tożsamości przy zakupie takich napojów — podobnie jak przy alkoholu czy papierosach. Za sprzedaż osobie nieletniej grożą kary finansowe. Moje dziecko twierdzi, że „da się kupić, tylko trzeba wiedzieć gdzie”. 

Jednak w praktyce producenci i niektóre sklepy zaczęły oferować napoje z bardzo niską zawartością kofeiny (poniżej tego progu), które nie spełniają prawnej definicji energetyka, i takie produkty mogą być dostępne bez ograniczeń wiekowych. To oznacza, że napoje o niskiej zawartości kofeiny mogą być sprzedawane osobom nieletnim, ale nie są klasyfikowane jako „energetyki” w rozumieniu prawa.

Co daje energetyk i dlaczego nastolatki po nie sięgają?

Energetyki działają przede wszystkim dzięki kofeinie, która jest substancją pobudzającą układ nerwowy — to ona daje uczucie „energii”. Klasyczny napój energetyczny może mieć od 80 do nawet ponad 100 mg kofeiny w jednej puszce 250 ml (a niektóre mogą mieć więcej, jeśli zawierają guaranę lub inne źródła kofeiny). Dla nastolatków efekt ten może wydawać się atrakcyjny:

• lepsza koncentracja przy nauce,
• mniejsze zmęczenie,
• poczucie pobudzenia.

Tyle że:

• efekt ten jest krótkotrwały,
• za nim często pojawia się spadek energii,
• organizm młodego człowieka reaguje silniej niż dorosły.

U młodzieży może to prowadzić do problemów ze snem, rozdrażnienia, niepokoju czy kołatania serca — czyli dokładnie tego, czego nastolatek nie potrzebuje, szczególnie w czasie nauki albo w okresie dojrzewania.

Czy energetyki uzależniają?

To ważne pytanie. Sam napój energetyczny jako produkt spożywczy nie jest uzależniający jak substancje psychoaktywne, ale zawarta w nim kofeina może wywoływać uzależnienie fizjologiczne. Regularne picie kofeiny powoduje, że organizm do niej „przyzwyczaja się” — potrzeba jej więcej, by uzyskać taki sam efekt, a bez niej mogą pojawić się objawy odstawienia, takie jak:

• bóle głowy,
• rozdrażnienie,
• zmęczenie,
• spadek koncentracji.

To zjawisko jest znane i badane przez naukowców — kofeina to substancja stymulująca, którą wielu dorosłych regularnie spożywa (np. w kawie), ale młody organizm jest bardziej wrażliwy na jej działanie, więc ryzyko „uzależnienia” czy stałej potrzeby jej dostarczania jest większe przy częstym spożyciu. 

Kawa czy energetyk — co jest „lepsze”?

Często rodzice pytają, czy lepiej, żeby nastolatek wypił kawę czy energetyk. Oba zawierają kofeinę, ale różnią się działaniem:

Kawa:

• Zwykle czystszy skład – tylko kofeina i naturalne składniki,
• Bez dużych ilości cukru (o ile nie dosładzana),
• Działa dłużej, mniej gwałtownie.

Energetyk:

• Zawiera kofeinę plus często cukier, taurynę, guaranę,
• Działa szybciej, ale krócej,
• Często ma więcej składników pobudzających.

Dla nastolatków żadne z nich nie jest idealne, ale jeśli już miałoby wystąpić sporadycznie, łagodna kawa o niskiej zawartości kofeiny jest zwykle mniej obciążająca niż kofeinowo-słodzona puszka energetyka. To dlatego, że działanie samej kofeiny w kawie jest łatwiej przewidywalne i nie łączy się z dodatkowymi substancjami pobudzającymi.

Zdrowsze alternatywy dla energetyków

Zamiast sięgać po puszkę, warto porozmawiać z nastolatkiem o tym, co naprawdę daje trwałą energię:

• Sen — najważniejsze źródło naturalnej energii;
• Regularne i pełnowartościowe posiłki – stabilny poziom cukru we krwi;
• Woda – odwodnienie obniża koncentrację;
• Ruch na świeżym powietrzu – krótki spacer czy aktywność poprawia krążenie;
• Krótkie przerwy w nauce – by „przełączyć” mózg, zamiast go „doładowywać”.

Tyle teorii. W praktyce od młodzieży można usłyszeć, że świetnie wie, jak niezdrowe są energetyki, ale czasem po prostu nie ma innego wyjścia. I o ile to jest tylko czasem to nam, rodzicom, pozostaje to zaakceptować. Gorzej, jeśli energetyk, nawet ten „legalny” zaczyna zastępować śniadanie. Ja przymykam oko na okazjonalne picie energetyków, no ale moje dziecko ma już prawie 17 lat. Kilka lat temu zareagowałabym dużo ostrzej. 

Chore dziecko, czyli jak nie zwariować z przedszkolakiem w domu? 

Przeziębienie u dziecka rzadko przychodzi samo. Zwykle towarzyszy mu L4 rodzica, stos chusteczek, zimna herbata i… przedszkolak, który „już się nudzi”, mimo że ma katar po same uszy. Brzmi znajomo? Dobra wiadomość jest taka, że nawet chorobowe dni mogą być spokojniejsze – i rozwojowe – bez biegania po domu i bez wyrzutów sumienia, że dziecko „za dużo siedzi”.

Oto 6 sprawdzonych pomysłów na angażujące zabawy dla przedszkolaka, idealnych na czas choroby. Do zrobienia w domu, często na siedząco lub leżąco – także dla zmęczonego rodzica.

1. Domowe laboratorium, czyli nauka w wersji „slow”

Nie potrzeba mikroskopu ani fartucha. Wystarczy miska z wodą, kilka przedmiotów i dziecięca ciekawość. Przelewanie, mieszanie, sprawdzanie „co pływa, a co tonie” potrafi zająć dziecko na długie minuty. Po więcej pomysłów zapraszamy na Dziecięca Fizyka.

Dlaczego warto:
To naturalna nauka przez doświadczenie – rozwija koncentrację, logiczne myślenie i motorykę małą. A rodzic może po prostu być obok, z gotowym mopem. 

2. Teatrzyk z koca i pluszaków

Koc rzucony na krzesła zamienia się w scenę, a pluszaki dostają role. Dziecko samo wymyśla historię, często opowiadając o tym, co właśnie przeżywa.

Dlaczego warto:
Teatrzyk wspiera rozwój mowy, wyobraźnię i pomaga rozładować emocje. Często okazuje się, że „miś też jest chory” i musi odpoczywać.

3. Chore dziecko czyli zabawa w szpital – oswajanie choroby

Strzykawka bez igły, bandaż, stetoskop-zabawka lub po prostu łyżeczka i miska. Przedszkolak zostaje lekarzem, a rodzic pacjentem… albo odwrotnie.

Dlaczego warto:
Dzieci poprzez zabawę oswajają lęk przed chorobą, uczą się empatii i rozumienia swojego ciała. To także świetny sposób, by wytłumaczyć, dlaczego teraz trzeba więcej odpoczywać.

4. Lepienie, które wycisza

Plastelina, masa solna, porcelanowa czy ciastolina to klasyk, który nigdy nie zawodzi. Tematy? Wirusy, zdrowa zupa, superbohater odporności.

Dlaczego warto:
Lepienie działa uspokajająco, wzmacnia dłonie i pomaga dziecku się wyciszyć – szczególnie gdy ma mniej energii.

5. Bajka z ciągiem dalszym

Czytanie nie musi kończyć się na ostatniej stronie. Poproś dziecko, by narysowało bohatera, wymyśliło inne zakończenie albo opowiedziało, co wydarzyło się „następnego dnia”.

Dlaczego warto:
To połączenie czytelnictwa, kreatywności i rozmowy. Idealne na spokojne popołudnie pod kocem.

6. Zabawy słowne „na leżąco”

Gdy gorączka daje o sobie znać, a energii jest niewiele, ratują zabawy bez ruchu: zgadywanki, rymy, opowiadanie historii po jednym zdaniu.

Dlaczego warto:
Stymulują rozwój językowy i wyobraźnię, nie przeciążając dziecka fizycznie.

Na koniec – ważne przypomnienie dla rodzica

Nie musicie organizować choremu przedszkolakowi całego dnia atrakcji. Wystarczą dwie, trzy spokojne zabawy, reszta to odpoczynek, bajka i bliskość. Choroba to nie czas na „produktywność”, ale na regenerację – dziecka i twoją. Nuda także jest potrzebna i wskazana.

A jeśli dzień minął bez płaczu i bez wyrzutów sumienia? To już ogromny sukces.

Rozliczenie PIT w 2026 roku to dla wielu podatników realna szansa na ograniczenie podatku dochodowego. Odpowiednio dobrane ulgi podatkowe oraz odliczenia podatkowe pozwalają zmniejszyć podstawy opodatkowania albo sam podatek należny. Niezmiennie oczywiście trzeba spełnić ściśle określone warunki oraz prawidłowo wykazać ulgę w zeznaniu podatkowym, niezależnie od tego czy podatnik rozlicza się na zasadach ogólnych, w podatku liniowym, czy w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych.

Czym są ulgi podatkowe?

Ulgi to preferencja podatkowa przewidziana w ustawie o PIT. Ich celem jest obniżenie podatku poprzez odliczenie określonych kwot od dochodu podatnika lub od samej kwoty podatku. W praktyce mogą one dotyczyć zarówno osób fizycznych, jak i tych prowadzących firmy, w tym pozarolniczą działalność gospodarczą. Istotne znaczenie ma właściwe określenie podstawy opodatkowania, czyli dochodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodu oraz przysługujące odliczenia.

Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego jako sposób na niższy podatek

Indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego, nazywane również kontem emerytalnym, umożliwia odliczenie od dochodu kwoty wpłat, w wysokości nieprzekraczającej ustawowego limitu. Ta ulga jednocześnie zmniejsza bieżące zobowiązanie podatkowe i pozwala gromadzić środki na przyszłość. Odliczeniu na przykład poprzez twój e PIT podlegają wyłącznie wpłaty faktycznie zapłacone, a dokument potwierdzający wartość zapłaconych składek stanowi podstawę do ich ujęcia w rozliczeniu PIT.

Czy można zapłacić mniej podatku dochodowego?

Podatek dochodowy obliczany jest od przychodu podatkowego pomniejszonego o koszty uzyskania przychodów oraz dopuszczalne odliczenia. W zależności od formy opodatkowania – według skali podatkowej, podatkiem liniowym lub kartą podatkową – zakres ulg może się różnić. Przykładowo podatnicy rozliczający się w PIT 36, PIT 36L, PIT 28 czy 36l lub PIT 37 muszą zwrócić uwagę na to, które ulgi przysługują w danym trybie.

Ulga prorodzinna i jej wpływ na rozliczenie

Tak zwana ulga na dziecko przysługuje osobom wykonującym władzę rodzicielską, pełniącym funkcję rodziny zastępczej lub mającym na utrzymaniu dzieci. Preferencja ta obniża bezpośrednio podatek, a jej wysokość zależy od liczby dzieci. W niektórych przypadkach ulga przysługuje również podatnikom mającym na utrzymaniu osobę niepełnosprawną. Warunkiem skorzystania z ulgi jest wykazanie jej w rozliczeniu PIT oraz posiadanie dokumentów potwierdzających prawo do odliczenia.

Jakie są odliczenia od dochodu podatnika?

Warto zacząć od tego, że dochodu podatnika nie należy utożsamiać z przychodem. Dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodów, zapłaconych składek ZUS oraz inne preferencje. Właśnie od tej wartości liczony jest podatek. Odliczenia od dochodu zmniejszają więc podstawę opodatkowania, co może wpłynąć na wysokość podatku oraz konkretny próg podatkowy.

Czy składki ZUS obniżają podstawę opodatkowania?

Wysokość zapłaconych lub pobranych składek na ubezpieczenia społeczne może być odliczona od dochodu. Dotyczy to zarówno pracowników, jak i przedsiębiorców, również tych rozliczających się poprzez podatek liniowy lub ryczałt. Odliczenia składek dokonuje się do wysokości zapłaconych składek, a dowodem może być zaświadczenie ZUS lub inny dokument potwierdzający przelew w terminie wskazanym w przepisach.

Kiedy darowizna pieniężna wpłynie na wysokość podatku?

Wsparcie działań społecznych przekazane na cele pożytku publicznego, w tym na organizacje pożytku publicznego, może zostać odliczone od dochodu. Warunkiem jest posiadanie dowodu wpłaty na rachunek płatniczy obdarowanego. Odliczenie przysługuje do wysokości nieprzekraczającej limitu określonego w ustawie i dotyczy podatników rozliczających się według skali podatkowej lub przychodów ewidencjonowanych.

Odliczenia na cele pożytku publicznego obejmują wsparcie działalności społecznej, charytatywnej czy edukacyjnej. Ulga przysługuje wyłącznie wtedy, gdy darowizna została faktycznie przekazana i odpowiednio udokumentowana. Brak dokumentów wyklucza możliwość jej zastosowania w rozliczeniu PIT.

Ubezpieczenie zdrowotne w rozliczeniu rocznym

Ubezpieczenie zdrowotne może być częściowo odliczane przez podatników prowadzących działalność gospodarczą, w tym rozliczających się podatkiem liniowym, ryczałem lub w ramach karty podatkowej. Odliczeniu podlegają zapłacone składki w granicach ustawowych limitów, a podstawą jest dokument potwierdzający poniesienie wydatku.

Wydatki na cele rehabilitacyjne i wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami

Ulga rehabilitacyjna przysługuje podatnikom ponoszącym wydatki na cele rehabilitacyjne lub ułatwienie wykonywania czynności życiowych. Dotyczy to zarówno osób z niepełnosprawnością narządu ruchu zaliczonych do odpowiednich grup, jak i podatników mających na utrzymaniu osobę z niepełnosprawnością. Podstawą odliczenia są poniesione koszty udokumentowane fakturami oraz zaświadczenie lekarskie.

Rozliczeniu PIT warto poświęcić więcej uwagi

Prawidłowe wykazanie ulg, takich jak ulga termomodernizacyjna, ulga abolicyjna, ulga rehabilitacyjna czy odliczenia składek, wymaga zebrania dokumentacji potwierdzającej poniesione koszty. Tylko kompletne i poprawne zeznanie podatkowe pozwala w pełni skorzystać z dostępnych preferencji, a tym samym zmaksymalizować zwrot podatku.