Phubbing rodzicielski: jak telefon rodzica wpływa na dziecko
„Mamo, popatrz!” – co się dzieje z dzieckiem, gdy rodzic sięga po telefon?
Znacie to? Siedzicie na dywanie z dzieckiem, układacie klocki, a telefon brzęczy. „Tylko zerknę”. Mail z pracy, wiadomość na grupie przedszkolnej, jeszcze szybko przelew… Po chwili słyszycie: „Mamo, popatrz! Mamo! MAMO!”. I nagle orientujecie się, że to „zerknięcie” trwało dziesięć minut. Spokojnie, ten tekst nie jest po to, żeby dokładać Wam wyrzutów sumienia. Wszyscy tak mamy. Warto jednak wiedzieć, co na ten temat mówią naukowcy, bo wnioski są naprawdę ciekawe.
Czym jest phubbing rodzicielski?
Phubbing rodzicielski to ignorowanie dziecka na rzecz telefonu, na przykład gdy rodzic zamiast skupić się na osobie obok, zajmujemy się telefonem. Gdy robi to rodzic w obecności dziecka, badacze mówią o phubbingu rodzicielskim. Phubbing to połączenie dwóch angielskich słów: phone (telefon) i snubbing (ignorowanie). Nikt z nas nie robi tego celowo. Smartfon to dziś nasze biuro, kalendarz, bank i kontakt z bliskimi w jednym. Tyle że dziecko tego nie widzi. Widzi rodzica, który jest obok, ale jakby go nie było.
Jak phubbing rodzicielski wpływa na dziecko? Wyniki badań
Wcześniejsze badania łączyły phubbing rodzicielski przede wszystkim z gorszą jakością relacji między rodzicem a dzieckiem oraz z większą liczbą trudności w zachowaniu u dzieci. Największa jak dotąd metaanaliza, obejmująca 42 badania i ponad 56 tysięcy dzieci w Chinach, pokazała, że phubbing rodzicielski wiąże się z silniejszymi trudnościami emocjonalnymi (takimi jak lęk czy obniżony nastrój), częstszymi zachowaniami trudnymi (np. agresją), gorszym obrazem siebie i słabszymi kompetencjami społeczno-emocjonalnymi dziecka.
Phubbing rodzicielski w Polsce: badanie naukowców z KUL
Phubbingiem rodzicielskim zajęli się także naukowcy z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL) . Zespół prof. Anety Przepiórki jako jeden z pierwszych w Polsce sprawdził, jak korzystanie z telefonu przez rodziców w obecności dziecka łączy się z funkcjonowaniem młodych ludzi. W badaniu, prowadzonym w latach 2022–2023 pod egidą Ministerstwa Zdrowia i Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, wzięło udział 180 licealistów w wieku 14–20 lat. Najpierw wypełnili oni ankiety, a potem przez 10 dni każdego wieczoru odpowiadali na pytania w specjalnej aplikacji, czyli prowadzili elektroniczny dzienniczek.
Jaki był wynik badania?
Najważniejsze wyniki: samotność, zadowolenie z życia rodzinnego i problemowe używanie smartfona
– Im częściej rodzice sięgali po telefon przy dziecku, tym częściej nastolatek sam korzystał ze smartfona w sposób problemowy. Dotyczyło to zarówno mam, jak i ojców.
– Phubbing mamy łączył się z mniejszym zadowoleniem nastolatka z życia rodzinnego.
W przypadku taty takiego związku nie było. Badacze tłumaczą to tym, że w wielu polskich domach to wciąż mama w większym stopniu odpowiada za emocjonalną atmosferę w rodzinie.
– Z dzienniczków wynikało, że w dni, w których rodzice częściej zaglądali do telefonu przy dziecku, nastolatki zgłaszały większe poczucie samotności.
– Dobra wiadomość: w te same dni, w których rodzice rzadziej sięgali po telefon, rodziny spędzały ze sobą więcej czasu, a nastolatkom towarzyszyły lepsze emocje.
To badanie dotyczyło nastolatków, a nie przedszkolaków, ale przekaz jest uniwersalny: dzieci uczą się, patrząc na nas. Autorzy odwołują się tu do teorii społecznego uczenia się Alberta Bandury. Jeśli dziecko widzi rodzica ciągle wpatrzonego w ekran, łatwiej uznaje to za normę i samo przejmuje ten nawyk. Dlatego badacze zalecają, by rodzice oddzielali czas spędzany z dzieckiem od czasu z telefonem, ustalali w domu wspólne zasady korzystania z telefonów i dbali o tzw. higienę cyfrową.
Czy telefon rodzica wpływa na naukę czytania i liczenia u dziecka?
Znacznie mniej wiadomo o tym, czy telefon w ręku rodzica ma coś wspólnego z tym, jak małe dziecko uczy się czytać, pisać i liczyć. Tym tropem poszli ostatnio badacze z Hongkongu, którzy przyjrzeli się kilkuset przedszkolakom i ich rodzicom. Pytali rodziców, jak często sięgają po telefon przy dziecku i jak często robią z nim w domu rzeczy związane z czytaniem, pisaniem i liczeniem, a dzieciom dali zadania sprawdzające te umiejętności.
Z ich wstępnych analiz wyłania się obraz, który dobrze podsumowuje całą sprawę: telefon nie „psuje” umiejętności dziecka wprost – raczej zabiera okazje do wspólnych aktywności, z których te umiejętności wyrastają. Tam, gdzie rodzice częściej byli zajęci telefonem, rzadziej dochodziło do wspólnego czytania czy zabaw z liczbami. A to właśnie te chwile najbardziej pomagają dziecku na starcie szkolnej drogi.
Ważne zastrzeżenie: takie badania pokazują związki, a nie dowodzą przyczyny i skutku. Nie oznacza to więc, że każde zerknięcie w telefon „szkodzi” dziecku. Dobrze jednak pokazuje, gdzie tkwi sedno sprawy: w czasie i uwadze, które zostają dla dziecka.
Dlaczego wspólny czas z dzieckiem jest tak ważny dla rozwoju?
Małe dzieci uczą się przede wszystkim w relacji z dorosłym. Kiedy czytacie razem książeczkę, dziecko nie tylko słyszy nowe słowa. Zadaje pytania, dostaje odpowiedzi i widzi, że jego ciekawość jest ważna. Kiedy liczycie razem schody albo kroicie pizzę na kawałki, liczby przestają być abstrakcją.
Badania od lat pokazują, że wspólne czytanie w domu wspiera rozwój języka i późniejsze umiejętności czytania. W przypadku matematyki liczy się nie tylko to, jak często się w nią bawimy, ale też jak to robimy.
Jak ograniczyć phubbing? 6 prostych sposobów dla rodziców
Żeby ograniczyć phubbing, nie trzeba rezygnować ze smartfona. Wystarczy wprowadzić kilka stałych nawyków: telefon odłożony w kluczowych momentach dnia, jasna komunikacja z dzieckiem i wspólne aktywności, które naturalnie wciągają bardziej niż ekran. Oto sześć prostych sposobów.
- Wyznaczcie strefy bez telefonu. Posiłki, czytanie przed snem, kąpiel – to dobre momenty, żeby telefon leżał w innym pokoju. Nie musi to być cały dzień, wystarczą stałe, przewidywalne chwile.
- Mówcie, co robicie. Jeśli naprawdę musicie odpisać, powiedzcie: Muszę odpowiedzieć pani z przedszkola. Daj mi dwie minuty i wracam do zabawy. Dziecko wie wtedy, że nie zostało zignorowane, a Wy macie „licznik” w głowie.
- Włączcie tryb „nie przeszkadzać”. Mniej powiadomień to mniej pokus. Ważne kontakty możecie ustawić jako wyjątki.
- Czytajcie codziennie, nawet krótko. Kwadrans z książką wystarczy. Zatrzymujcie się, pytajcie: Jak myślisz, co będzie dalej?, pokazujcie palcem słowa.
- Szukajcie matematyki w codzienności. Liczcie jabłka do koszyka, porównujcie, kto ma więcej klocków, odmierzajcie mąkę do naleśników, sprawdzajcie godzinę na zegarze.
- Grajcie w planszówki, ale nie tylko „na liczenie”. Rzut kostką i przesuwanie pionka to dopiero początek. Pytajcie: O ile pól jesteś przed mną? Ile ci brakuje do mety? A gdyby wypadło 5, gdzie byś stanął? To właśnie takie rozmowy sprawiają, że gra naprawdę rozwija.
Nie chodzi o perfekcję: podsumowanie
Nikt nie oczekuje, że wyrzucicie telefon przez okno. Współczesne rodzicielstwo bez smartfona jest praktycznie niemożliwe i nie o to chodzi. Chodzi o to, żeby telefon nie wygrywał z dzieckiem zbyt często. Kilka minut pełnej uwagi, wspólna książka przed snem, rozmowa o liczbach przy robieniu zakupów – to małe rzeczy, które sumują się w coś bardzo dużego. A przy okazji dają dziecku jasny komunikat: Jesteś dla mnie ważniejszy niż to, co dzieje się na ekranie.
